Etapa e krijimit tė njeriut II

Falėnderimi i takon Allahut, Zotit tė tė gjitha botėrave.

Paqja dhe shpėtimi qoftė mbi tė dėrguarin tonė, Muhammedin a.s., famlljen, shokėt dhe ata qė e ndjekin rrugėn e tij derisa tė jetė jeta.

Ky libėr (The Developing Human, Clinicially Oriented Embryology) ėshtė manual shkencor qė ėshtė bazė nė shkencėn e mjekėsisė botėrore. Ėshtė pėrkthyer nė tetė gjuhė. Autori i tij ėshtė prof. Keith Moore (Kith Mur).Kur nė Amerikė u formua njė komision pėr tė zgjedhur librin mė tė mirė nė botė tė shkruar prej njė autori, ky libėr u zgjodh mė i miri.

U takuam me autorin e kėtij libri. Atij i treguam shumė vargje kur'anore dhe thėnie tė Muhammedit a.s. tė cilat kanė tė bėjnė me fushėn e specializimit tė tii, me shkencėn e embriologjisė.

Ai u pajtua me ato qė i treguam. Pastaj i thamė:Prof. ju nė librin tuaj keni pėrmendur Mesjetėn, keni thėnė se nė atė kohė shkenca e embriologjisė s'ka qenė e zhvilluar dhe se ėshtė ditur shumė pak mbi tė. Nė kohėn kur tek ju mbizotėronte errėsira e Mesjetės, nė gadishullin arabik u shpall Kur'ani i shenjtė. Muhammedi a.s. njerėzve u transmetoi fjalėn e Zotit. Veē tė dhėnave tė tjera shkencore, nė Kur'an giejmė edhe pėrshkrimin e pėrpiktė tė krijimit tė njeriut dhe etapat nė tė cilat kalon embrioni. Prof. ju jeni shkencėtar me famė botėrore, pse nuk u treguat objektiv dhe t'i shkruanit kėto tė vėrteta nė librin tuai ?!

- Ai u pėrgjigj: "Faktet janė tej ju, na i ofroni ato."

Ne iu pėrgjigjėm kėrkesės sė tij. Prof. e mbajti fjalėn dhe u tregua i guximshėm dhe kėshtu nė ribotimin e tretė ai i vendosi citatet kur'anore. Ky botim ėshtė pėrkthyer nė tetė gjuhė dhe ėshtė shpėrndarė nė mbarė botėn.Kėtė e lexojnė shkencėtarėt mė me emėr qė zotėrojnė gjuhėt: angleze, ruse, kineze, japoneze, gjermane, italiane, portugeze dhe boshnjake. Pra, dijetarėt e mėdhenj, qė flasin kėto gjuhė, tani i lexojnė shtesat e bėra nga doktor Kith Mur, nė kėtė ribotim.

Prof. Mur, nė librin e tij me titull "Shekujt e Mesjetės", veē tė tjerash shkruan: "Pėrparimi i shkencės nė Mesjetė, ishte shumė i ngadalshėm, dhe nė lidhje me shkencėn e embriologjisė pothuaj se nuk dihej asgjė.

Ndėrkaq nė Kur'anin famėlartė, librin e shenjtė tė myslimanėve, pėrmendet se njeriu krijohet nga pėrzierja e tajiteve tė mashkullit dhe femrės. Nė Kur'an ka shumė vargje, ku aludohet nė atė se njeriu krijohet nga njė pikė sperine dhe tregohet se ajo vendoset nė mitrėn e femrės si njė farė gjashtė ditėshe. Ėshtė i njohur fakti se veza e fekonduar, pasi ka filluar tė ndahet, fillon tė zhvillohet 6 ditė pas fekondimit.Kur'ani i shenjtė thotė gjithashtu se sperma zhvillohet dhe bėhet gjak i ngjizur, qė nė gjuhė arabe pėrshkruhet me fjalėn "alakah". Veza e fekonduar, pasi ka filluar tė ndahet, i, pėmgjan shushunjės dhe nė kėtė etapė mund tė shihet forma e embrionit.

a) shushunja moēalike (alekah)

b) embrioni nė ditėt 24-25 nė etapėn "giaku i ngiizur" (alekah)

fig. 3

Nė fig. 3. tek vizatimi a dhe b shihet ngjashmėria midis embrionit nė etapėn qė Kur'ani e pėrshkruan me fjalėn" alakah", qė nėnkupton " gjakun e ngjizur" dhe shushunjėn moēalike.

Kurse forma e embrionit, nė etapėn qė Kur'ani e pėrshkruan me fjalėn "mudgah", qė do tė thotė "copė mishi i pėrtypur", i pėrngjan njė sendi tė pėrtypur nė formė ēemēakezi, siē shihet nė figurėn 4.

fig. 4

Kur e shohim kėtė figurė, fitohet bindja se nė tė shohim gjurmėt e dhėmbėve qė e kanė pėrtypur. Pasi tė kalojnė 40 ose 42 ditė, embrioni merr formėn e njeriut dhe nuk i pėrngjan mė embrionit tė kafshė, sepse embrioni i njeriut nė kėtė periudhė fillon tė fitojė veēoritė e njeriut, siē shihet nė, fig. 5.

fig. 5

Allahu i madhėruar nė Kur'an thotė:

"Ai u kryoijuve nė barqet e nėnave tuaja, kiijim pas krijimi, nė tri errėsira." (Ez Zumer6)

Ky varg Kur'anor aludon nė atė se embrioni zhvillohet nė brendi tė tre mbėshtjellėsve tė erret, qė janė:

1) Shtresa e jashtme e barkut tė femrės;

2) Shtresa uterinare;

3) Membrana amniokorionike.

Pėr shkak tė hapėsirės, nuk mund tė diskutojmė rreth disa referencave tė tjera, tė cilat janė paraqitur nė Kur'anin e shenjtė dhe qė kanė tė bėjnė me zhvillimin embrional tė njeriut.

Ky ėshtė artikulli qė shkruajti prof. Keith Moore (Kith Mur), gjatė studimit tė tij shkencor, i cili ėshtė shpėrndarė nė mbarė botėn.   Falenderimi i takon Allahut.

Prof. Mur, u bind gjithashtu se ndarjet e tanishme nė shkencėn botėrore, rreth etapave tė zhvillimit tė embrionit nė mitrėn e nėnės janė tė ndėrlikuara dhe tė pakuptueshme dhe nuk ndihmojnė aspak nė kuptimin e etapave tė embrionit, sepse kjo ndarje bazohet nė numra, si etapa nr. 1, etapa nr.2, nr.3, nr.4, nr.5 etj.

Ndarja qė ėshtė pėrmendur nė Kur'an nuk bazohet nė numra, por bazohet nė format e dalluara dhe tė qarta. Nė librin e Zotit, nė Kur'anin e shenjtė, ndarja pėrshkruhet me fjalė, si: farė, gjak i ngjizur (alakah), copė mishi i pėrtypur (mudgah), eshtra, veshj a e eshtrave me mish dhe fornłmi i krijesės.

Pėr kėtė ndarje kur'anore, e cila bazohet nė forma tė caktuara, tė cilat dallohen nga njėra-tjetra, prof. Mur thotė se: "Ėshtė njė ndarje e pėrsosur shkencore, e lehtė, e kuptueshme dhe e dobishme".

Nė njė simpozium shkencor ai tha:

"Embrioni nė mitrėn e nėnės ėshtė i mbrojtur nga tre mbėshtjellės ose tri shtresa:

1) shtresa e jashtme e barkut tė femrės;

2) shtresa uterinare

3) membrana amnikorionike

sikurse shihet nė fig. 6.

fig. 6

Etapat e zhvillimit embrional tė njeriut janė tė ndėrlikuara pėr shkak tė ndryshimeve tė vazhdueshme qė pėson ai. Prandaj tani ekziston mundėsia qė tė instituclonalizohet njė rregull i ri pėr pėrshkrimin e etapave tė embrionit duke pėrdorur termat dhe kuptimet qė janė pėrmendur nė Kur'an dhe Sunne. Ky rregull i ri dallohet pėr nga thjeshtėsia, saktėsia dhe pėrputhshmėria me embriologjinė e sotnie. Studimet e shumta tė Kur'anit dhe Sunnetit. gjatė katėr viteve tė fundit, bėnė tė mundur zbullinin e shumė tė rejave rreth embrionit, para tė cilave habitet mendja njerėzore. Sipas historisė sė shkencės embriologjike, ėshtė e qartė se nė shekullin e 7-tė, nuk ėshtė ditur asgjė nė lidhje me etapat e embrionit, tė cilat arritėn tė zbulohen nė shek. e 20-tė, prandaj pėrshkrimi i etapave tė embrionit nė Kur'anin e shenjtė, nuk ėshtė bazuar nė njohuritė shkencore tė shek. tė 7-tė.

Pėrfundimi i vetėm logjik ėshtė se kėto pėrshkrime Muhammedit a.s. i janė shpallur nga Zoti, sepse ai nuk mundi t'i dinte kurrsesi kėto tė vėrteta tė hollėsishme, kur dihet se nuk dinte madje as shkrim e lexim.

Pastaj doktor Murit i thamė: Ajo qė thatė ju ėshtė e vėrtetė, por nga faktet e Kur'anit dhe Sunnetit, nė lėmin e shkencės sė embriologjisė, juve u ėshtė vėnė nė dispozicion pak.Pse nuk tregoheni objektiv duke e zgjieruar kėtė sferė shkencore me sqarimin e tė gjitha citateve kur'anore dhe haditheve, tė cilat kanė tė bėjnė me fushėn e specializimit tuaj?

Prof. Mur tha: Unė kam shkruar disa shkrime dhe i kam radhitur nė vende tė pėrshtatshme nė kėtė libėr shkencor, qė ka tė bėjė me embriologjinė. Ndėrkaq qė nga ky moment ju autorizoj juve qė tė shtoni nė librin tim kėto shtesa islame duke pėrfshirė tė gjitha citatet kur'anore dhe hadithet rreth tė cilave kemi biseduar dhe diskutuar, duke i vendosur ato nė vende tė pėrshtatshme. Sqaroni aspektet shkencore tė Kur'anit nė kėtė libėr. "Unė e bėra njė gjė tė tillė. Pasta, doktor Mur shkroi njė parathėnie nė lidhje me kėto shtesa islame dhe ky ėshtė libri tė cilin e propozoi vetė doktor Kith Mur.

Ne kemi kontrolluar ēdo faqe, nė tė cilėn ka tė dhėna shkencore rreth embrionit, dhe nė to kemi vendosur citate kur'anore dhe thėnie tė Muhammedit a.s., tė cilat kanė tė bėjnė me ato tė dhėna shkencore. Ne sot jemi dėshmitarė se tek mendjet mė tė ndritura njerėzore po arrihet zhdukja e paragjykimeve dhe e urrejtjes ndaj Islamit.

Nė emėr tė Allahut, Bamirėsit tė Pėrgjithshėm, Mėshiruesit

"E atyre qė u ėshtė dhėnė dija, e dinė se kjo qė tė ėshtė shpallur nga Zoti yt, ėshtė e vėrtetė dhe udhėzon nė rrugėn e tė Gjithėfuqishmit dhe tė Lavdėruatit." (Sebe, 6)