Nė kohėn e Muhamedit a.s. gruaja ka shkuar tek ai pėr ta pyetur madje pėr punėt pėrsonale tė saj. Aisheja r.a. thotė: "I mėshiroftė All-llahu gratė e ensarėve (medinaset) qė as turpi nuk i ndalonte pėr ta mėsuar sa mė thellė fenė Islame. E pyetnin edhe pėr punėt mė sekrete mes burrit dhe gruas. E bėnin kėtė se e dinin fort mirė se nė fe nuk ka turp nė shpjegime, dhe se ishin gjallė tė interesuara pėr ti zbatuar tė gjitha ato urdhėra e rregulla tė porositura nga All-llahu xh.sh."

 Pas zbritjes sė fjalės sė Allahu zh.sh.: "Thuaju edhe besimtareve t’i ndalin shikimet e tyre, t’i ruajnė pjesėt e turpshme tė trupit tė tyre tė mos i zbulojnė stolitė e tyre pėrveē atyre qė janė tė dukshme, le t’i vejnė shamitė mbi kraharorin e tyre…" (En Nurė, 31) Aisheja r.a. rrėfen pėr gratė e ensarėve tė cilat shkuan menjėherė pėr tė gjetur shamija e pėr tu mbuluar. "Dhe, kur erdhėn tė mbuluara nė namaz, kur hynė nė xhami, mbi kokat e tyre dukej sikur po qėndronin shpendėt"- rrėfen Aisheja r.a. Kjo tregon pėr atė se si gratė e atėbotshme ishin tė pėrpikta pėr t’i zbatuar urdhėrat e All-llahut xh.sh. Gjithėsesi, aso kohe gruaja ishte edhe mbėshtetje mė e fortė e burrit.

Esma, vajza e Ebu Bekrit r.a. pėrditė i ndimonte burrit tė vet, Zubejr ibn El-Avvamit, i cili posedonte tokė larg Medinės disakilometra. Esmaja pėr ēdo ditė i kalonte kėto kilometra pėr ta dėrguar ushqimin atje ku punonte i shoqi i saj me kalė. Njė ditė, pasi e kreu kėtė obligim, duke u kthyer pėr nė shtėpi u takua me Pejgamberin a.s i cili, kur e pa ashtu tė rraskapitur e tė lodhur i ndimoi qė tė hip mbi kafshėn e vet. Pas kėsaj Esmaja kėtė rast ia tregoi Zubejrit. Kėtij iu dhimb gruaja pėr kėtė punė tė rėndė qė po e kryen, porse kjo punė ishte obligim i saj pėr ta ndimuar burrin e vet. Nga kjo mund tė konstatohet fare lehtė se gruaja duhet tė jetė pranė burrit jo vetėm nė ēastet e harmonisė por edhe nė momentet e vėshtira.

Fatimeja, e bija e Resulullahut a.s. zonja e tė gjitha grave tė botės, ishte njė punėtore e pashoqe, mbante pastėrtinė e shtėpisė, pėrgatiste ushqimin, gatuante bukė, por jo siē gatuhet sot me lehtėsi, por, atėkohė sėpari pėrgatitej gruri e pastaj buka. Kėshtu njė ditė derisa po pėrgatiste grurin pėr tė gatuar bukė, ndjeu dhėmbje tė rėnda nė duar, por pėrgatitjen e ushqimit nuk e ndėrpreu. Pėr dhėmbjen qė e ndjente nė duar i tregoi edhe Muhamedit a.s.prej tė cilit kėrkoi njė shėrbėtore. Muhamedi a.s. e donte fort Fatimen, madje njėherė pėr tė pat thėnė: "Fatimeja ėshtė njė pjesė e imja, hidhėrohem nė atė qė hidhėrohet ajo". Pas ankesės pėr dhembje nė duar Pejgamberi a.s. iu drejtua me kėto fjalė: "Do ta tregoj ndihmėn mė tė vlefshme se sa ajo qė e kėrkon ti. Kur do tė pėrgatitesh pėr gjumė thuaj 33 SubhanAllah, 33 Elham-dulil-lah dhe 33 All-llahu ekber. Tė pėrmendurit e All-llahu pėr ty ėshtė mė e flefshme se sa ndihma e shėrbėtorit". Kjo e vėrteton atė se tė pėrmendurit e All-llahu xh.sh. njeriut i jep fuqi shpirtėrore pėr ti tejkaluar vuajtjet e jetės, pra, ndihma duhet tė kėrkohet vetėm nga All-llahu xh.sh.

Fatimeja i ofroi ndihm tė madhe nė jetė Ali ibn Ebi Talibit. Nė njėfarė dore ishte shėrbėtore e burrit tė saj, ngase Aliu nuk kishte mundėsi financiare pėr tė paguar ndonjė shėrbėtore. Fatimeja e pat obliguar veten qė me Aliun r.a. tė jetojė jetėn, qoftė ajo e ėmbėl apo e idhėt. Kjo vendosmėri e saj do tė thotėsinqeritet, do tė thotė respekt.

Nė kohėn e gjeneratės sė parė muslimania ishte ndihma mė e rėndėsishme e pėr burrin, e sot ndodh e kundėrta! Gruaja nga burri kėrkon para, veshmbathje luksoze e stoli. Dėshiron tė ketė njė pamje tė jashtme qė do ta dallonte prej grave tė tjera. Pėr bukurinė esaj e nxit burrin qė tė fitojė e tė grumbullojė par nė ēdo mėnyrė, qoftė ajo mėnyrė hallall apo haram, e pastėr apo e ndytė.

Nė kohėn e gjeneratės sė artė, kur burri shkonte nė punė a nė treg, gruaja i thoahte kėshtu: "Mjer pėr ty dhe pėr fitimin haram! Ne i pėrballojmė urisė por jo zjarrit dhe hidhėrimit tė Fuqiplotit"! Kėto fjalė, burrin e dobėt, para haramit e kanė nxitur qė tė jetė i sinqertė, syēelė, tė llofarisė pėr pasojat para se tė ngarkohet me haramin.

Cili ishte qėndrimi i bashkėshortes kur burri i saj nisej pėr nė xhihad? S’do mend se posedonte njė qėndrim burrėror, nxitės, qė e pėrkrahte dhe qė i jepte vullnet burrit qė merrte rrugė pėr nė luftė tė shenjtė. Kur i thoshin gruas sė tillė se ē’do tė bėnte ajo dhe familja nėse burri i saj do tė binte shehid nė atė luftė, fjalėt e saj ishin kėto: "Unė e kam njohur burrin tim si njėri qė sjell ushqim por jo edhe si furnizues. Nėse shkon ai furnisues ynė do tė mbetet po Ai i Pėrhershmi – All-llahu xh.sh."!

Muslimanja e sė nesėrmės duhet ta ketė shembull muslimanen e kohės sė gjeneratės sė artė e cila, pėrmes repektimit dhe adhurimit qė e ka pasur ndaj All-llahut xh.sh. e ka ndihmuar vazhdimisht burrin e saj, ta ketė pėr shembull pikėrisht atė muslimane qė me nder e me mburrje i zbatonte tė gjitha obligimet qė i dedikoheshin asaj. Nga muslimanja e nesėrme dėshirojmė tė jetė njė grua e mirė. Begatia mė e ēmueshme nė botė ėshtė gruaja e mirė. Dėshirojmė tė jetė nėnė e sinēertė qė do t’i edukonte fėmijėt me njė edukatė tė frymės Islame, t’ua ngrisė moralin, t’i mėsojė me tė mirat e Islamit me qėllim qė tek ata ta shtojė ndjenjėn e respektimit, dashurisė dhe tė adhurimit ndaj All-llahut xh.sh. T’i mėsojė ata ta urrejnė atė punė qė hidhėron All-llahun xh.sh., t’i shmangė nga punėt e ndyta dhe t’i nxisė kah punėt e mira, t’ua pėrkujtojė vazhdimisht fėmijėve ditėn e gjykimit. Kjo ėshtė ajo nėnė muslimane! Kur sinjalizohet rreziku, kur jepet kushtrimi pėr xhihad, tė jetė ajo nėnė qė do t’i nxisė fėmijėt nė luftė tė shenjtė, ngjajshėm siē vepruan edhe nėnat muslimane tė kohės sė gjeneratės sė artė.

Dėshirojmė nėnė si Hansaja e cila i pėrjetoi dy periudha: periudhėn para Islame dhe atė pas Islamit. Nė periudhėn para Islame kur i vdiē vėdhai i saj Sahri, qė e kishte vėlla prej babe, e pat tronditur rrethin me vaj e me kukamė. Sa pėr ilustrim ta sjellim kėtu njė vaj tė saj:

Vargjet e vajtimit tė saj janė tė njohur. Por pasi e pranoi Islamin ajo ndryshoi tėrėsisht. U bė njė grua me moral e karakteristika ktejtėsisht tjera. Nė vete krijoi qėllime e mendime tjera. U bė njė grua e fortė pėr nga imani (besimi).

Kur fėmijėt e saj shkuan nė Luftėn e Kadisisė qė shprtheu nė kohėn e Omerit r.a., i kėshilloi ata qė tė mos zbrapsen, tė bėhen tė qėndrueshėm dhe tė synojnė qė tė bijnė shehid pėr rrugėn e Zotit tė Plotfuqishėm. Me kėtė ajo nė zemrat e bijėve tė saj shtoi bindjen dhe qėndrueshmėrinė. Nė luftė hyjnė katėr djemt e saj tė cilėt gjatė pėrleshjes me armikun njėri tjetrit ia tėrhiqnin vėrejten pėr tė mos i harruar porositė e nėnės. Kėsisoj tė paluhatshėm nė iman luftuan derisa All-llahu xh.sh. i zgjodhi pėr shehid. Qė tė katėrt ranė dėshmorė nė rrugėn e All-llahut xh.sh. ē’bėri nėna kur mori vesh pėr katėr djemt e saj? A vajtoi, a e godiste vetėn, a i shkoqi rrobat, a bėri ashti siē bėnte nė kohėn e injorancės?. Jo, sepse, besimi i saj ishte shumė mė i fortė se dhembja. Prandaj, me kėtė rast tha: "i faleminderit Zotit i cili mė fisnikėroi me vdekjen e fėmijėve tė mij nė rrugėn e Tij e qė bėri shėrim pėr mua nė Ditėn e Gjykimit".

Vlen tė pėrmendet edhe rasti i Esmės, vajzės sė Ebu Bekrit. Kur fėnija i saj, Abdullahu, luftonte kundėr fisit Umejje pėr shkak tė hilafetit, dhe u rrethua nga umejjvitėt, ajo iu drejtua me kėto fjalė: "O biri im, nėse je i drejtė mos i lejo kėtij fisi qė tė luajnė me kokėn tėnde". Pastaj, Abdullahu nėnės sė vet ia tha kėto fjalė: "O nėna ime, unė frkėsohem sė pari tė mė mbysin do t’mi gjymtyrėt pėr tu tallur me trupin tim". Ndėrsa nėna ia kthen: "Biri im, pasi tė theret delja nuk ka dėm nėse ia nxjerrin leshin".

Ummi Fadlit, gruas sė Abasit, kur i ėshtė kumtuar lajmi se njėri djalė i ka vdekur nė filan vendin ndėrsa tjetri nė vendin tjetėr, nė atė rast me urti ajo tha: "Ideali i tyre i lartė ata i largoi mes vete. Sikur tė ishin njerėz pa ideal do tė vdisnin nė njė vend, atu ku u lindėn".

Dhashtė Zoti qė nėna muslimanja e nesėrme tė jetė prej atyre qė do t’i pėrngjante nėnave tė gjeneratės sė parė.

Dhashtė Zoti qė muslimanja e nesėrme tė jetė muslimane qė do ta njohė mrekullisht jetėn dhe fenė, tė mos jetė e izoluar dhe e paditut.

Dhashtė Zoti qė ajo tė e cė me kohėn por jo larg fesė sė saj. Unė jam thellė i bindur se shumė shpejt do tė vijė ajo kohė kur muslimanja do tė jetė e pėrgatitur nė fe, ta njohė kulturėn, traditėn, misionin e saj dhe ta krijojė personalitetin e saj ashtu siē i ka hije. Atėherė, ajo me krenari dhe kompleks ka pėr tė thėnė: "Unė jam muslimane". Pra ajo do ta kuptojė se ėshtė pjesėtare e ummetit (popullit) tė zgjedhur nga All-llahu xh.sh..

Ajo do tė jetė e vetėdijshme se nuk ka tjetėr Zot pos All-llahut xh.sh, pėr fe pos Islamit, pėr libėr pos Kur’anit dhe se Muhammedi a.s. ėshtė i dėrguari i All-llahut xh.sh.. Ajo duhet ta ndiejė pėr obligim atė se duhet ta mbrojė Islamin, vlerat e tij, personalitetin Islam si dhe traditat Islame. Tek ajo doemos duhet tė krijohet kjo bindje e cila asaj i mundėson njė jetė tė lumtur. Doemos duhet tė dijė se tė kėrkuarit e diturisė ėshtė obligim (farz) pėr ēdo musliman dhe muslimane. Islami e lufton injorancėn. Ata tė cilėt femrėn e sollėn nė pozitė tė injorancės, ata vetė ishin injorantė. Islami kėrkon qė edhe burri por edhe gruaja tė jenė tė dijshėm.

Ka shumė tė dhėna qė flasin pėr atė se si femrat muslimane nė tė kaluarėn u kanė dhėnė burrave fetva (vendime juridike) rreth shumė ēėshtjeve Islame. Nga ana tjetėr, gjithashtu mėsojmė se si nė atė kohė burrat shkonin te nėnat muslimane (gratė e Pejgamberit a.s.), si p.sh. te hazreti Aisheja apo te Ummu Selemja, pėr tė kėrkuar nga ato qė t’i transmetojnė hadithet e Pejagamberit a.s. si dhe pėr t’i konsultuar rreth shumė ēėshtjeve Islame. As’habėt dhe tabbinėt mė tė njohur shkonin te hazreti aisheja r.a. dhe pa ngurrim e pyesnin atė rreth dukurive tė ndryshme Islame. Pėr kėtė dėshmojnė edhe librat ku janė pėrmbledhur shpjegimet e saj. Imam Zerkeshiu nė librin e tij "Pėrgjigjet e Aishes nė pyetjet e sahabėve" thekson: "Ishte Aisheja ajo e cila u pėrgjigjej sahabėve duke u thėnė se filani ka gabuar nė kėtė gjė e tjetri nė atė gjė…" Ua thoshte kėtė me plot burrėri.

Nė shekujt e mėvonshme shpeshherė gratė muslimane organizonin tubime shkencore nėpėr vende tė posaēme. Sekineja, vajza e Husejnit posedonte amfiteatėr tė vetin ku herė pas here organizonte tubime tė ndryshme shkencore. Thuhet se Imam Shafiu, njėri nga katėr themeluesit e medhhebeve, prezentonte nėpėr tubimet e saj.

Shumė gra qenė edhe transmetuese tė haditheve tė Pejgamberit a.s. te tė cilat vini shumė burra pėr t’u mėsuar dhe pėr ta vėrtetuar autencitetin e haditheve.

Hafiz ibn Haxher Askalani njė ndrėr komentatorėt mė tė shquar tė pėrmbledhjes sė Buhariut shpeshherė thoshte: "Njė nga mėsuesit e mi ėshtė filania e bija e filanit!".

Njėri nga imamėt hanefijė kishte njė vajzė e cila jepte fetva ngjashėm sikur babai i saj. Nė letėr ku shkruhej fetvaja figuronte nėnshkrimi i babait si dhe nėnshkrimi i saj qė e vėrtetonte atė fetva. Kėtė vajzė, ky imam e martoi me njė nga nxėnėsit e tij, Alaudin Kasanin, qė shqhej si dijetar i madh. El-Kasani shkroi njė libėr mbi fikhun hanefij qė njihet si komentim i zgjeruar i librit tė mėsuesit tė tij e pėr tė cilėn aso kohe dijetarėt thonin: "E komentoi librin e mėsuesit, vajzėn e tė cilit e mori pėr grua. Fetvatė qė i jepte ajo i nėnshkruante vetė por edhe burri i saj…"

Pėr gra shumė tė zgjuara dhe tė ngritura nė fushat e ndryshme shkencore flet edhe Ebu Hajani i cili vazhdimisht i pėrmend e i lavdėron nė veprat e tij.