KREU I KATERT
RREGULLAT QE DUHET MARRĖ PARASYSH GJATĖ FEJESĖS
Feja islame me ligjin e saj tė pėrhershėm dhe me parimet e saj tė larta, para atij qė do tė fejohet ka dhėnė rregullat qė duhet marrė parasysh gjatė fejesės dhe parimet praktike pėr martesė. Kėto rregulla dhe parime nė qoftė se rinia dhe besimtarėt i praktikojnė nė zgjedhjen e bashkqshorteve, fejesa e tyre do tė ishte e suksesshme, kurse martesa e tyre do tė ishte faqebardhė Bile do tė lindte dashuria nė mes bashkėshortėve dhe do tė jetonin nė bashkėshortėsi tė lumtur, nė ujdi tė plotė dhe me mirkuptim tė ndėrsjellė
Po ēka do tė thotė fejesė ?
Cilat janė rregullat e saj qė duhet marrė parasysh ?
Tė fejohesh do tė thotė
Tė bėsh hapin pėrfundimtar para kontratės sė fejesės pėr pranimin ose refuzimin e saj nė bazė tė asaj qė dimė e qė njohim lidhur me personin me tė cilin dėshirojmėtė fejohemi, qoftė kėtė punė ta bėjė vetė (i fejuari) ose nėpėrmjet ndonjė tė besueshmi, si p.sh. familja mė e afėrt.
Qėllimi i kėsaj ėshtė :
Tė hysh syēelė nė udhėn e martesės dhe pas kėsaj tė shmangen mundėsitė e problemeve dhe konflikteve nė ardhmėrinė e jetesės bashkėshortore, tė pėrforcohen lidhjet familjare ndėrmjet bashkėshortėve, fėmijėve e tė afėrmve.
Kurse rregullat qė duhen marrė parasysh janė:
Feja islame e ka ligjėsuar qė tė fejuarit tė shihen mes vetepėr ta pasur tė qartė zgjedhjen e bashkėshortit. Kėtė gjė nė mėnyrė origjinale e pohon transmetimi i Tirmidhiut Nesaiut ibnu Maxhes dhe Buhariut, ku Mugire ibnu Shube fejoi njė femėr e mandej Muhammedi alejhis-selam i tha:
"Shikoje atė se ky shikim ėshtė mėnyra mė e mirė qė mes jush tė vazhdojė dashuria dhe marrėveshja".
Po ashtu kjo shihet edhe nė njė transmetim tjetėr tė Muslimit dhe Nesaiut, ku njė njeri erdhi te Muhammedi alejhis-selam dhe i tregoi se ėshtė martuar me njė vajzė prej Ensarėve, kurse Muhammedi alejhis-selam atij i tha:
"A e ke parė atė"?
Ai iu pėrgjigj me jo!
Muhammedi alejhis-selam i tha:
"Shikoje atė se nė sytė e Ensarėve ka diēka "(do tė thotė se gratė e Ensarėve i kanė oasur sytė e vegjėl, ndėrsa arabėt sytė e tillė si kanė pėlqyer).
Pėr kėtė shikim ka rregulla, tė cilave i fejuaru duhet tu pėrmbahet:
a. Nuk i lejohet tė fejuarit tė shikojė njė femėr pėrveēnė qoftė se ka vendosur sinqerisht qė tė martohet.
Transmetojnė Ahmedi dhe Ibnu Maxhe nga Muhammedialejhis-selam, ku thuhet:
"Nė qoftė se All-llahu ia fut nė zemėr njė njeriu pėr ta fejuar njė femėr, ska gjė gjė nėse e shikon atė femėr (pėr shkak se e ka me seriozitet)"
b. Tė fejuarit i lejohet tė shikojė tek e fejuara vetėm fytyrėn dhe duart, pėr shkak se shikimi nė fytyrėpasqyron trupin, kurse duart janė zakonisht tė zhveshura. Vėrtetimi pėr atė se qėllimi i shikimit ėshtė fytyra, ėshtė fjala e Muhammedit alejhis-selam qė i thotė pėrsonitpėr tė cilin u fol pak mė lart:
"Shikoje atė se nė sytė e Ensarėve ka diēka".
Ajo qė vėrteton se tė fejuarit si lejohet tė shikojė tek e fejuara pėrveē fytyrės dhe duarve, ėshtė dhe transmetimi i Hakimit kur Muhammedi a.s. e dėrgoi Umme Sulejmin te njė femėr dhe i tha : " Shikoja kėmbėt dhe merri erė gojės sė saj!"
Sikur tė lejohej shikimi i pjesėve tė tjera tė trupit, personalisht kėtė do ta kishte bėrė Muhammedi a.s. Pa dyshim ai ėshtė i pastėr.
c. Lejohet shikimi tė pėrsėritet sipas nevojės pėrderisa pamja e saj ti ngelė nė kujtesė. Si argument pėr pėrsėritjen e shikimit ėshtė fjala e Muhammedit a.s., kur thotė:
"Shikoje atė". Prej kėsaj kuptohet se shikimi mund tė pėrsėritet pėr shkak se nuk ėshtė kufizuar me njė ose dy herė
ē. Lejohet bashkėbisedimi nė momentin e shikimit, pėr shkak se zėri i gruas te shumica e dijetarėve sėshtė auret. Muhammedi a.s. ka biseduar me gratė. Sahabėt (Zoti qoftė i kėnaqur me ta) i kanė pyetur gratė e Muhammedit a.s pas vdekjes sė tij pėr hadithet dhe vendimet e Sheriatit. Biseda ndėrmjet sahabėve dhe grave tė Muhammedit a.s. ėshtė zhvilluar prapa njė perdeje.
d. Slejohet tė tokeni me tė fejuarėn nė asnjė rast, pėr shkak se ajo ėshtė e huaj para kontratės. Sheriati e ndalon tė tokeni me tė huajėn. Transmeton Buhariu nga Aishja (Zoti qoftė i kėnaqur me tė), ku thuhet:
"Dora e Muhammedit a.s., nuk ka prekur dorėn e ndonjė gruaje nė raste tė besėlidhjes, por besėlidhja kė qenė me fjalė".
f. Slejohet qėndrimi i tė fejuarve sė bashku pa praninė e ndonjė shoqėruesi, dhe atė nga ana e vajzės, me tė cilin i ndalohet martesa, pėr shkak se Islami e ndalon tė rrish bashkė me ndonjė femėr tė huaj. Nė transmetimin e Buhariut dhe Muslimit nga Muhammedi a.s. thuhet:
"Kini kujdes, tė mos vetmohet njeriu me ndonjė femėr (tė huaj), dhe tė mos udhėtojė ajo pa shoqėrimin e ndonjė tė afėrmi (babai, vėllai etj.)".
g. Lejohet i fejuari ta shohė tė fejuarėn nė rast mosdije tė saj pėr kėtė shikim. Transmeton Ahmedi nga Muhammedi a.s., ku thuhet:
"Kur dikush e fejon ndonjė femėr, sėshtė gjynah qė ta shikojė, nėse e shikon pėr fejesė, edhe kur ajo nuk e di".
Kėto janė rregullat qė i jepė Islami tė fejuarit nė rrugėn e tij pėr martesė, kurse ai qė largohet nga kėto rregulla dhe merr rrugė tjetėr, ėshtė njėri prej atyre qė ka merituar gjynahin dhe ka kundėrshtuar ligjin e Islamit!
Por, nėse paraqitim realitetin shoqėrorė do tė shohim se shumica pėr sa i pėrket fejesės kanė dy qėndrime tė kundėrta:
*Grupi i parė (amoral), qė su pėrmbahet ligjeve dhe rregullaveetė i slamit dhe vetes i lejojnė qė me tė fejuarėn tė veprojė si tė dojė dhe kur tė dojė, pa kufi dhe pa kontroll E kjo me supozim qė tė njohė moralin dhe veset e saj.
Ky supozim ėshtė i pavėrtetė, e refuzon Islami e madje kėtė gjė edhe e lufton pa mėshirė, pėr shkak se ajo bie nė kundėrshtim me parimet e moralit, me nderin e gruas dhe me sistemin e Islamit
Ėshtė e qartė pėr atė qė sheh dhe mendon se ky qėndrim sė bashku (pėrzierje jomorale) shndėrrohet nė lidhje tė dyshimta dhe rrėnon autoritetin e sė fejuarės mė tepėr se tė tė fejuarit pėr shkak se i fejuari nė rast ndarjeje me argumentim se nuk ėshtė e pėrshtatshme pėr tė, ska dyshim se femra do tė bėhet objekt dyshimi dhe pėrgojimi pėr masėn. Kjo gjė e bėn atė lėneshė (tė pamartuar) nė tregun e robėrve, bile bėhet e padobishme.
Po ashtu ky qėndrim sė bashku nuk do tė mund ti realizojė qėllimet e tij nė njohjėn e moralit, pėr shkak se nė kėto raste qė tė dy mundohėn tė bėjnė aktrim artificial.
Kemi dėgjuar pėr kėso martesash amorale qė nuk e kanė realizuar qėllimin e vet nė stabilizimin e jetės bashkėshortore, bile martesa e kėtillė shndrrohet nė ndarje dhe shkurorėzim!
Pra, ku ėshtė ajo njohja e moralit, e bėrė me qėndrim tė pakufizuar sė bashku gjatė njohjes dhe fejesės? Por, kėto tė vėrteta tė pakundėrshtueshme, mizorėt i mohojnė!
*Grupi i dytė (fanatikė tė pėrbetuar), qė su pėrmbahėn rregullave e ligjit Islam dhe refuzojnė synetin e Muhammedit a.s. nė shikimin e sė fejuarės para kontratės, bile haptazi thonė se nuk ua lėjojmė tė fejuarve ti shohin vajzat e tyre, pėrveē natėn e martesės
Ėshtė e qartė pėr atė qė mėndon dhe qė sheh se ky qėndrim i ashpėr spėrputhet me ligjin Islam, bile shumica e grave nuk ndiejnė rahati shpirtėrore dhe harmoni bashkėshortore. Ska rrugėdalje tjetėr pėr tė fejuarit dhe pėrgjegjėsitė e tė fejuarės, pėrveē se t;u pėrmbahen pėrcaktimeve tė Allahut xh.sh gjatė hyrjes nė pragun e martesės, nė qoftė se ia duan gruas nderin dhe burrit interesin, shtėpisė stabilizimin dhe sgoqėrisė moralin.
Nė Kuanin e madhėruar thuhet:
"Kėto janė dispozita tė Allahut, pra mos i kundėrshtoni, sepse kush i tejkalon dispozitat e Allahut, pikėrisht tė tillė janė zullumqarėt". (El-Bekare, 229)
Nė qoftė se njė njeri fetarė dhe i moralshėm e kėrkon ta fejojė njė femėr dhe familjes sė saj pret pėrgjigje pozitive, atėhere ndalohet rreptėsisht qė dikush tjetėr ta fejojė kėtė femėr, pėrderisa i pari tė heqė dorė nga kjo fejesė ose tė japė leje.
Transmeton Buhariu nga Muhammedi a.s., ku thuhet:
"Tė mos fejojė kush mbi fejesėn e vėllahit (mysliman) tė tij, pėrderisa i pari tė heqė dorė ose ti japė leje".
Shihet qartė pėr ata qė kuptojnė se fejesa mbi fejesė mbjell urrejtje, trashėgon urrejtje tė fshehtė, shkatėrron e kzistencėn e popullit, pėrēan unitetin dhe pėrhap shpifjet dhe pėrgojimin nė popull.
Ska dyshim se mendimi i Malikive pėrputhet me rregullat e Sheriatit pėr zgjedhjen e njė tė fejuarit besimtar dhe tė moralshėm, pėrputhet me rregullėn:
"Shmangja e tė kėqijave ka pėrparėsi ndaj bėrjes punė tėmira".
Kjo pėrputhet po ashtu me interesat e martesės qė parapalqen dhe kėrkon feja islame.
Kush ėshtė ai qė pajtohet tia japė vajzėn njė tė pamoralshmi, i cili nuk i kushton rėndėsi kėsaj feje dhe moralit Islam?
3. Fejesa nė kohėn e Id-detit:
Nė qoftė se gruaja ėshtė nė kohėn e Id-detit (afat i caktuar i pritjes sė gruas pėr martesė, pasvdekjes sė burrit ose shkurorėzimit), qoftė pėr shkak tė vdėkjes a tė shkurorėzimit, nuk lejohet qė ta fejojė dikush derisa tė pėrfundojė id-deti, por lejohet pėr tė fejuarin qė nė mėnyrė tė tėrthortė ta informojė pėr martesėn. Kėshtu p.sh tė dėrgojė dikė tek ajo dhe ti thotė:
"Mė informo pėr kohėn kur tė kalon id-deti"
Nė Kuranin e madhėruar thuhet:
"Paraqitja juaj grave (qė kanė kryer afatin e tyre) nė mėnyrė tė tėrthortė (mbajtja fshehtė nė veten tuaj), nuk ėshtė gjynah pėr ju. All-llahu e di se ju do tua pėrmendi atyre( dėshirėn pėr martesė), por kurrsesi mos u premtoni atyre fshehtazi". (El-Bekare, 235)
D.m.th. mos u premtoni fshehtas atyre pėr martesė.
Nė kėtė rast duhet sqaruar tė fejuarit vendimin e Islamit mbi ēėshtjen e unazės pėr tė qenė i qartė dhe i udhėzuar mbi kėtė ēėshtje:
Unaza e artė, tė cilėn e quajnė "unaza e fejesės", ėshtė e ndaluar pėr burrat, dhe atė pėr dy shkaqe:
Muhammedi a.s. ndalon imitimin e verbėr.
Transmeton Tirmidhiu nga Abdull-llah bin Amri (Zoti qoftė i kėnaqur me tė ), ku Muhammedi a.s. thotė:
"Sėshtė yni ai qė u ngjan tė tjerėve ; mos u ngjani hebrenjve (jahudive) dhe tė krishterėve (nasranive)".
Transmeton Imam Ahmedi dhe Ebu Davudi nga Ibn Omeri (Zoti qoftė i kėnaqur me tė ) se Muhammedi a.s. ka thėnė: "Ai qė i ngjan njė populli, ai ėshtė i tyre".
Kjo ngjashmėri vlen edhe pėr burrat edhe pėr gratė, pėr shkak se Muhammedi a.s. ndaloi imitimin dhe ngjashmėrinė.
Muhammedi a.s. ua ndaloi burrave pėrdorimin e unazės sė artė. Transmeton Ashabu Es-Suneni dhe Imam Ahmedi nga Aliu (Zoti qoftė i kėnaqur me tė ), ku thuhet:
" Muhammedi a.s. mori njė tuf mėndafshi nė anėn e djathtė dhe pak flori, tė cilin e vuri nė anėn e majtė dhe tha:
"Kėto dy gjėra janė tė ndaluara pėr meshkujt e ummetit tim".
Ndėrsa Ibnu Maxhe shton : " Ėshtė e lejuar pėr gratė e tyre (d.m.th. ari dhe mėndafshi)".
Transmeton Muslimi dhe Ibnu Hibbani nga Ibn Abbasi (zoti qoftė i kėnaqur me ta ), ku thuhet se Muhammedi a.s. pa nė dorėn e njė njeriu unazė tė arit, tė cilėn ia nxori, ia hodhi poshtė dhe tha: "Bartja e arit ėshtė sikur dikush tė marrė njė pjesė zjarri dhe ta vėrė nė dorėn e tij".
Pas largimit tė Muhammedit a.s. nga ai vend, atij njeriu tė tjerėt i thanė: "Merre kėtė unazė dhe shfrytėzoje", kurse ai tha: "Jo vall-llahi se marr asnjehere se Muhammedi a.s. e hodhi".
Pėrdorimi i unazės sė argjendė lejohet pėr burrat, bile ėshtė sunnet i Pejgamberit a.s., pėrveē nė rastet e fejesės ku ndalohet.