Shtylla e shoqėrisė - femra
Nga: Hamdi NIHIJU

Apokalips
Kalimthi do hegjomonizoj fjalėt e petalta si mure tė rėnda dhe tė thelluara dhe tė ruajtura nėn gėrmadhat e fjalės sė fundit. Fjalė tė bartura ndėr shekuj dhe tė ruajtura me plot zili si trupi i femrės i ruajtur nga femra. Jo, jo, xhelozia nuk ėshtė urrejtje dhe helmim mbi dyshkun e lirisė sė shprehjes dhe jetės. Islami nuk ėshtė sinonim i mbylljes, varrosjes dhe ngjyrosjes. Ai, pra Islami, nuk kėrkon nga ne qė tė frikėsohemi tė jemi tė drejtė me dy gjinitė. Shoqėria fluktuide po minimizon ndjenjat edhe pa shkakun final dhe esencial tė minimizimit tė ndjenjave. Nevoja pėr njė gjė tė kėtillė i nxjerr jashtė kontekstit normat ligjore dhe pedagogjike tė shpirtit islam. Kontradikta dhe substancimi i kuptimit tė jetės dhe rregullave islame, jetėn e femrės e shndėrroi nga njė oqean pėrkėdheljesh, fjalėsh dhe dashurish, nė njė humnerė tė vrenjtur dhe zė apokaliptik tė jetės.

Pyetja

Filozofin Ferid Muhiē e pyetėn, ē`ėshtė pyetja? Ai tha: "Bota ėshtė njė fenomen i kompletuar dhe jo i zbrazur. Harmonia e botės shihet nė malet, kodrat, rrėnjėt, yjet, gjallesat e llojllojshme qė kanė nevojė pėr dashurinė. Prishja e kėtij ekuilibri dhe harmonie ndodh me njeriun i cili nga zbrazėtia e tij ka nevojė pėr t'iu pėrshtatur kėtij fenomeni kaq tė magjishėm. Pra, pyetja gjurmon nė zbrazėtirėn e njeriut pėr tė risjellur nė harmoni prapė botėn dhe gjithēka gjendet nė tė." Zbrazėtia e mashkullit qė i jep peshė jetės dhe e diferencon kėnaqėsinė nga fuzimi ėshtė femra. Ajo ėshtė shtyllė e ndėrtuar prej kėtij materiali tė ēuditshėm nė rruzullin tokėsor. Fjalėt e saj janė lotėt qė burrin e magnetizojnė si qiejt nė orbitė. Femra ėshtė njė burim margaritarėsh tė ēmuar qė nga pyetja nė pyetje stilizojnė kėto rrėnjė tė murosura nė fundėsi. Esenca e maleve dhe kodrave sqarohet shumė bukur me filologjinė e rėndesės dhe madhėshtinė e besimit. Kėto male dhe kodra me shtatin lart dhe krenare, janė njėjtė porsi ai baba qė ka dy e mė shumė vajza dhe krenar e shtatė lartė para botės orienton ndjenjat drejtė praktikimit tė njėjtė tė Islamit. Ēelėsi i namazit ėshtė abdesi, ēelėsi i xhennetit ėshtė shehadeti, ēelėsi i diturisė sė dobishme ėshtė" Pse-ja", dhe femra si tėrėsi globale e ndjenjave, bukurisė, dashurisė, besimit, edukimit, diturisė, imanit, ėshtė ēelėsi i pyetjes...

U bėra nėnė...

Frikėsohem. Mė tha! Pėr ēfarė e ke fjalėn e pyeta? Nuk do kemi pasuri, do tė jemi tė varfėr, nėn presionin e kohės, punės dhe shoqėrisė. Ndėrsa fėmija kėrkon pėrkushtim, pėrkujdesje, dashuri dhe kohė. I thashė, femra e cila vdes gjatė shtatzėnisė, shkon shehide (dėshmore). Kjo ėshtė porosi nga profeti ynė Muhammedi a.s. e jo predikimi im. Pastaj prapė vazhdova. Dikur motra jote e njerėzimit varrosej, trajtohej si kafshė, pėrbuzej, abuzohej seksualisht, vdiste nė mėshirė tė injorancės dhe "ngazėllimit". Islami ndryshoi rrethanat, kushtet, rregullat. Ai ēliroi, edukoi, civilizoi! Me kohė edhe pas ardhjes sė Islamit ndryshuan prapė rrethanat. Femra muslimane, e devotshme dhe besimtare, i frikėsohet jetės, sfidave dhe nuk ka mbėshtetje t ė plotė nė Zotin e botrave. Jo mė tha, unė nuk jam kundėr Islamit. Po mirė, i thash, pse atėherė ankohesh? Mė tha, nėse e bėjė njė fėmijė unė do jem e lumtur. Pse njė fėmijė ia ktheva? Po, ai fėmijė kėrkon shkollim, pėrkushtim, kushte optimale pėr jetesė, nuk dua ta lė tė pashkolluar, tė pacivilizuar, tė varfėr. E dashura ime. Ėshtė e vulosur nga ana e All-llahut xh.sh. qė secila krijesė qė lind nė rruzullin tokėsor, All-llahu ia cakton riskun dhe exhelin e vdekjes qysh nė fillet e tij. Muhammedi a.s. krenohet me numrin e madh tė Ummetit Islam. A dėshiron ti qė Ai tė ndėrmjetėsoj pėr nė xhennet? Buzėqeshte dhe aprovonte me kokė. Atėherė me ndihmėn e Zotit do mė lindėsh shumė fėmijė. Dhe pas nėntė muajsh ndodhi mrekullia mė e madhe. Eureka mė tha: U bėra nėnė!

Pa tė, pa tė...

Instanca mė e lartė e harmonisė ėshtė mirėkuptimi, sjellja e mirė, dashuria dhe besimi. Shtylla e familjes ėshtė femra, gruaja, nėna, vajza... jo, qė mashkulli, burri, babai, djali, janė tė diskriminuar, por natyra e femrės e bėnė atė mbretėreshė nė kėtė xhungėl mbretėrish. Nėna, nėna, nėna, pastaj babai.... Kėshtu na mėsoi Muhammedi a.s. Qetėsia e tij nė ēastet e sprovave, ndjenjat e tij, lotėt e tij tė fshira nga nėnat fisnike tė ummetit dėshmojnė lart kėtė trajtim tė madh dhe tė drejtė tė Islamit ndaj femrave. Martesa mbi baza tė dashurisė dhe besimit ėshtė shtyllė e fuqishme e njė shoqėrie tė shėndosh. Martesa vetėm mbi baza tė besimit dhe pa dashuri ėshtė koherencė e vdekur e moralit tė vyshkur. Martesa mbi baza tė dashurisė dhe jo besimit, ėshtė plotėsim epshesh dhe misioni fisnik pėrfundon me kaq. Por, dashuria duhet tė jetė pjesė e besimit, dhe tė dyja kėto sjellin lumturinė. Para se tė nisesha nė fakultet, mė thanė: Dy gjėra tė rėndėsishme ta bėjnė tė lumtur kėtė jetė: profesioni i mirė dhe gruaja e ndershme. Ah, i shtrydha krahėt duke mos ditur se ēfarė t`i pėrgjigjesha, por tash po e kuptoj se pa tė, pa tė... sa e vėshtirė qenka jeta... Ah, sa bukur Nizami pėrshkruan dashurinė e Mexhnunit ndaj Lejlas. Njė ditė Mexhnuni i tha Lejlas kėto vargje:

"Nė bazė tė zemrės tėnde tė festave,
Nė rrjetin e brengave u ngjyros prania,
Fshehtėsia e saj pa krah ka ngelur,
E pabazuar nė gjuhė ėshtė nevrikosur,
Ajo ēka ėshtė mrekulli DASHURI KISHTE QENĖ,
Sytė dhe goja janė harxhuar."
(Shih librin: Lejla i Mexhnun, Nizam , Sarajevo 2003 , fq.12)

Durim , kėshillė dhe dashuri...

Dashuria nuk ėshtė njė shatėrvan me kėtė ujėvarė shkronjash qė rrjedhė si stil gotesk i artit francez. Ajo ėshtė mishėrim i shpirtit, zemrės, mendjes dhe dalldisje e pėrplasje e sentimentales me sentimentalen. Dashuria tė zbutė, tė bėnė mė tė pėrshtatshėm pėr shoqėrinė. Sa ēaste tė kėndshme kaloj nėn frymėn e dashurisė, dhe sa hidhėti ndjenjė nėn broēkullat e frikės, trumbetimit dhe soditjes pa venit. Por, jeta ėshtė sprovė dhe provimi i ynė pėr nė xhennet. Sa bukur u shpreh Hafiz Shirazi nė poezin e tij:

"Tė dashuruarve u fal , nga zemra flakė si qiri,
Tė krisurve u ndriēoj mentė mes errėsirės si qiri.
Nuk dinė gjumė as ditė, as natė, tė pikėlluar sytė e mi,
Nga dert i ndarjes lot lėshoj, nė lot po shkrihem si qiri."
(Shih librin: Kur nis tė ēelė tulipani , Hafiz Shirazi , fq.58)

Shirazi i mjerė zamani, nga frika e ndarjes bejtes hiē nuk ia ndali... Sa dhembshuri ka zemra pėr atė vajzė si dylli, sa joshės ėshtė ky lot trimi. Poetėt vėrtet janė tė ēuditshėm nė botėn e tyre tė gjerė, tė thellė dhe mjaft tė pakuptueshme. Kur futet njeriu tė ėndėrroj dhe tė ėndet nė botėn e vargut, nuk do tė jetė vet, por do vazhdojnė lotėt e zemrės tė shkrihen nė kėto vargje dashurie qė pandalshėm thėrrasin ato yje qė ndriēojnė nė gjithėsi ta pėrcjellin kėtė tė dashur deri nė rrugėn e pafundme tė Besimit. Dashuria lidhė zemrat e njerėzve nė rruzullin tokėsor. Ajo ėshtė e pėrbashkėt pėr mua dhe pėr ty. Duhet ta kalojmė bashkė secilėn sfidė qė na paraqitet nė ēdo sekondė tė frymėmarrjes sonė. Pa durimin dhe dashurinė tėnde unė do isha i dėshpėruar, i lodhur dhe i fundosur nėn kthetrat e demokracisė. Ndėrsa, kėshillat e tua mė dhanė forcė t`i qėndroj imun dhe durimtar digave tė pafundme tė Askundisė...