Kur’ani i pėrhershėm
30.10.2004 Nga: Khalid Baig

“E nė qoftė se jeni nė dyshim nė atė qė Ne ia shpallėm gradualisht robit tonė, atėherė sillni ju njė kaptinė tė ngjashme si ai (Kur’ani) dhe thirrni (pėr ndihmė) dėshmitarėt tuaj pos Allahut, nėse jeni tė sinqert (nė thėniet tuaja se Kur’ani nuk ėshtė prej Zotit). E mos e paēit bėrė (deri mė tash), e as qė do ta bėni kurrė, atėhere ruajuni zjarrit, lėndė e tė cilit janė njerėzit dhe gurėt, qė ėshtė pėrgatitur pėr mosbesimtarėt” (El Bekare 23-24)


Natė pas nate nė Ramazan, besimtarėt nė tė gjithė botėn paraqesin njė spektakėl unik nė xhamia tė ndryshme. Ata qėndrojnė nė namazet e veēanta tė taravisė ku Imami kėndon tė gjithė Kur’anin pėrmendsh. Kėta qė kanė arritur tė plotėsojnė kėtė vepėr tė jashtėzakonshme, mėsimin pėrmendsh tė tė gjithė tekstit me verset kur’anore, nuk janė vetėm njė grusht besimtarėsh tė devotshėm por janė milona prej tyre.

Shumė prej tyre, sikurse shumica e muslimanėve nė botė sot, nuk janė nė gjendje tė flasin Arabisht. Megjithatė, ata me shumė kujdes kanė mėsuar tė shqiptojnė ēdo fjalė tė Kur’anit. Ky fenomenon nuk ndodh si rezultat i ndonjė ringjalljeje fetare momentale por pėrkundrazi qė nga dita e parė qė ai ka filluar tė shpallet, ėshtė memorizuar. Qė nga ajo kohė, numri i atyre tė cilėt e mėsojnė atė pėrmendsh rritet dita ditės. Memorizimi i Kur’anit ka vazhduar pėrgjatė shekujve nė tėrė globin – aty ku muslimanėt jetojnė.

Ekzistojnė edhe fe tė tjera tė cilat pohojnė se posedojnė Fjalėn e Zotit. Por asnjėra prej tyre nuk mund tė paraqes njė libėr tė ngjashėm qė mund tė krahasohet sadopak me kėtė nivel devocioni. Kur’ani ėshtė libri mė i lexuar dhe i vetmi libėr i mėsuar krejtėsisht pėrmendsh nė gjithė botėn. Ai ėshtė gjithashtu libri mė i studiuar i cili ka stimuluar nė zhvillimin e tė gjitha disiplinave tė njohurive vetėm nga leximi, shkrimi dhe interpretimi i tij.

Mrekullia e kėtij libri, nuk ėshtė i vetmi aspekt unik i tij. Kur’ani ėshtė libri i parė nė gjuhėn arabe. Megjithėse katėrmbėdhjetė shekuj mė vonė, gjuha e tij ėshtė aq e gjallė sa qė ishte nė kohėn kur u shpall. Jo vetėm qė Kur’ani ėshtė kryevepra e vetme universale e pėrhershme por gjithashtu as nuk ka shembull tjetėr kur libri mė i parė i njė gjuhe arrin tė bėhet kryevepra e saj. Ky libėr synon tė komandojė dhe tė drejtojė njerėzimin deri nė pėrfundimin e saj. Kalimi i katėrmbėdhjetė shekujve nuk ka ndikuar aspak nė gjuhėn apo bukurinė letrare tė tij, kjo ėshtė vetėm njė dėshmi e rolit tė tij unik ku pėrmbajtjet e sė cilit janė pohuar tė pakundėrshtueshme me kalimin e kohės.

Pėrmban njė sėrė faktesh qė shkencėtarėt arritėn t’i zbulojnė shekuj mė vonė, por asesi t’I hedhin poshtė. Kur’ani tregon pėr historinė e lashtė, sikurse pėr civilizimin e shkatėrruar tė popullit Aad nė hapsirėn boshe tė shkretėtirės arabe, ku asnjė burim tjetėr historik, i atėhershėm apo i deritanishėm, nuk ofronte tė dhėna pėr kėtė gjė. Megjithatė, vėrtetėsia e saj ėshtė verifikuar kohėt e fundit nga zbulimet shkencore. Mbi tė gjitha, ai pėrmban njė sistem besimi dhe njė kod administrimi pėr jetėn, aq relevante, sqaruese dhe tė vėrtetė pėr sot sikurse ishte edhe katėrmbėdhjetė shekuj mė parė dhe po ashtu pėr tė gjitha shekujtė qė do pasojnė.

Besimtarėt e dijnė qė ky libėr ėshtė mbi hapėsirėn dhe kohėn sepse ai ėshtė Fjala e Krijuesit tė hapėsirės dhe kohės. Dhe, Ai ka premtuar qė ky libėr do tė jetė gjithmonė mbi hapėsirėn dhe kohėn. Por, ata qė e shohin nga larg dhe janė vetėm kurioz mund tė marrin nė konsideratė kėto fakte plotėsuese: Profeti Muhamed a.s. nuk ka mėsuar nė asnjė vend apo shkollė, dhe nga asnjė mėsues, dhe, madje nuk ka ditur as shkrim dhe as lexim. Ai gjithashtu nuk ka pasur ndonjė interes nė poezi, e cila ka qenė njė disiplinė e shquar dhe e njohur nė atė kohė. E si mundet pastaj, papritmas, nė moshėn 40 vjeēare, tė filloj tė shkruaj kėtė shpallje tė shkėlqyer.

Stili i Kur’anit ėshtė shumė i veēantė dhe i dallueshėm nga vetė fjalėt e Profetit a.s., tė cilat gjithashtu janė ruajtur nė pėrmbledhjet e Hadithit. Megjithėse thėniet e tij janė personofikim i gojėtarisė, ato kanė njė stil krejt ndryshe. Pėrveē kėsaj, ato qartėsisht dallohen se janė fjalėt e njė qenie njerėzore. Megjithėse kurrė nuk devijojnė nga e vėrteta, ato pėrmbajnė nė vetvete emocione njerėzore dhe ndikimet e rrethananve nė tė cilat janė thėnė. Por Kur’ani, nga ana tjetėr, kurrė, nė asnjė vend nuk paraqet as shenjėn mė tė vogėl tė kėtyre efekteve apo ndikimeve. Ai gjithmonė flet nga lart.

Megjithėse ėshtė shpallur pėr 23 vjet dhe mbulon njė shtrirje tė gjėrė temash, pavarėsisht nga teksti i tij vėllimor, ai nuk shfaq ndonjė zhvillim gradual tė stilit tė tij apo ndonjė vetė-kontradiktė. Jeta profetike prej 23 vjetėsh nuk ishte njė periudhė e jetuar nė izolim. Ai nuk u mbyll nė ndonjė shpellė pėr tė punuar kėtė vepėr tė mrekullueshme, edhe pse Profeti a.s. kaloi njė kohė tė gjatė e tė qetė nė meditim nė shpellėn Hira, por kjo ndodhi para se tė bėhej Profet. Por pasi qė Profetėsia ju dha atij, jeta e tij u shėndrrua nė njė luftė tė vazhdueshėm me paganėt dhe mė vonė me Jahuditė e Arabisė tė cilėt nuk i kursyen pėrpjektjet pėr ta ndaluar dhe keqtrajtuar atė. Ishte pikėrisht nė kėtė periudhė keqtrajtimesh, luftrash, fushatash, dhe zgjedhje problemesh e shoqėruar me formimin e revolucionit mė tė madh qytetar tė tė gjitha kohrave – do me thėnė nė njė kohė jashtė mase tė zėnė dhe tė sfiduar – kur Shpallja Kur’anore ishte zbritur dhe pėrmbledhur gjithashtu.

Vetė Profeti a.s. ka qenė shumė i impresionuar nga ky Libėr. Ai qėndronte me orė tė tėra i vetmuar nė namazet e mesnatės duke kėnduar pjesė nga ai derisa kėmbėt e tij ėnjtėshin. Sa e paarsyeshme pastaj, pra, kur dikush tenton tia atribuoj Librin vetė atij (Profetit). A ekziston ndonjė shembull i ndonjėrit qė ėshtė i impresionuar aq shumė nga fjalėt e veta?

Ky artikull nuk ėshtė parashikuar tė jetė njė listė e plotė e tė gjitha evidencave qė vėrteton Kur’anin si Fjalė tė Zotit. Dijetarėt kanė shkruajtur volume librash duke sqaruar mrekullinė e tė gjitha mrekullive qė Kur’ani ėshtė. Por, kushedi, mbase ky shkrim mund tė shtyj njė mendje kureshtare qė tė marrė dhe tė lexojė vetė kėtė Libėr. Tė lexosh kėtė libėr pa paragjykime ėshtė tė besosh nė tė. Ata tė cilėt sinqerisht kėrkojnė udhėzim dhe vėrtetėsi nė faqet e tij do tė gjejnė pyetjet e tyre tė pėrgjigjura, konfuzionet e shpjeguara dhe problemet e tyre tė zgjidhura. Qė nga fillimi e deri ne fund, ēdo fjalė nė Kur’an i tregon lexuesit qė ajo ėshtė Fjala e Allahut. Dhe, ata tė cilėt e injorojnė atė rrezikojnė vetveten.

Nga Khalid Baig,
Impact Internationl (12) 1999
Shqipėroi Brunilda Brasha