Roli i periodikut Islam nė kultivimin e vlerave tė mirėfillta nė botimet islame shqiptare
Nga: Dr. Feti Mehdiu, Prishtinė ( Fakulteti i Filologjisė)

Janė disa ēeshtje lidhur me, thėnė kushtmisht, shtypin islam nė gjuhėn shqipe, me tė cilat institucionet islame, nė radhė tė parė, por edhe individėt me kompetencė nga fusha tė ndryshme duhet tė ballafaqohen me kėtė realitet. Duhet njė ballafaqim i guximshėm i sinqert dhe publik, pėr shkak se kjo ēeshtje , tanimė nuk ėshtė vetėm nė qarqet e dijetarėve apo studjuesve, por ėshtė bėrė ēėshtje e tėrė opinionit publik qė di dhe dėshiron tė lexojė.

Njėra nga ato ēeshtje ėshtė: me ēfar gjuhe i afrohet lexuesit shqiptarė ky shtyp? Duhet pasur parasyshė se njė nga arsyet pse nuk lexohet libri a gazeta ėshtė edhe faktori gjuhė. Nėse qysh nė fjalinė e parė pėrballet me gjuhė tė bastardhuar, lexuesi e len dhe nuk i kthehet mė atij botimi, (disa shkrime a pėrkthime kuptohen me shumė vėshtirėsi ose nuk kuptohen fare) Lexo, f.v. “ …kur Resulullahu s.a.v.s. ishte i sėmurė sillej rreth grave tė veta” (S.Buhuhari nė gjuhėn shqipe… 9, botimi i vitit 2002 “ Mė vinte mirė qė kishte vdekur para se tė mė martojė mua” po aty. 1o8; “ Kush qė do tė betohet…” po aty;

“Pėr shkak tė marrėdhėnieve tė jashtme me bashkėshortet e tij…” S.Buhari nė gjuhėn shqipe, 5, botimi i vitit 1994; “ … I ndalohet kontakti me organin e jashtėm ( tė bashkėshortes) sė tij.” po aty, f.139; “ … I cili ka patur marrėdhėnie tė jashtme gjatė ditės…” po aty;
“ … babait tė shpirtit tė Pejgamberit s.a.v.s. “ Ali Ibn Ebu Talibi,botim i vitit 2003; “ Ehlul-Bejti ėshtė jetė pėr diturinė…” po aty; “ ishte zgjedhur gjithnjė pėr tė komentuar Pejgamberin s.a.v.s. nė dijen e tij…” po aty, etj.

Tjetra ėshtė ēeshtja e pėrmabjtjes. Ēfarė kupton lexuesi nga disa prej atyre teksteve, madje, ka shumė rėndėsi, se ēfarė interpretimi mund t’u jepen porosive qė dalin nga ato tekste:

Pėr shembull, lexo: “ Xh. Rumiu nuk ėshtė profet, por ka libėr tė shnjt si tė Profetėvet”, Misticizma islame…; “… bashkimi i Krijuesit me tė krijuarin dhe hyrja e krijuesit ndėr tė krjuiarit”, po aty, “ … ajo nuk guxon tė pranojė apo tė zbavisė meshkuj tė panjohur nė shtėpinė e saj, pa dijenin dhe lejen e tij.” Islami nė fokus, f.142; “ Unė veēmė kam qenė vali kur Ademi ( Adami tokėsor) ka qenė ndėrmjet ujit dhe argjilės”, Histori e filozofisė islame, nga H. Korbin; “ Porse Zoti e krijoi Ademin tokėsor”, po aty, “ Aliu ka qenė i dėrguar fshehurazi me ēdo profet; me mua ėshtė dėrguar haptazi” po aty; “ … kapja e cilitdo musliman pėr ndonjėrin prej katėr medhhebeve ėshtė haram…”, Jomedhhebizmi; “ … ēdo besimtarė e ka imamin tė cilin e pason dhe kėrkon tė ndriēohet me dritėn e diturisė sė tij… Imami ėshtė i gjithdijshėm…” Ali Ibn Ebu Talibi;” Rezidenca e All-llahut xh.sh. e cila gjendet nė qiell” S.Buhai…, 9, fq.99, botimi i vitit 2002.
Nga kėto tekste qė i pėrmendėm, e tė tillė ka me shumicė duke filluar nga viti 1992 e kėndej, studjuesit tendencioz i jepet shansa qė pėr fenė islame tė ndėrtojė dhe tė plasojė njė pasqyrė tė shtrembėruar dhe nė sytė e lexuesve ta paraqes si ėshtė mė keq, pėr shembull kur Mevdudit i vehen nė gojė fjalėt ose ta bėsh musliman ose ta mbysish, qė i bien ndesh parimit Kur’anor “Nuk ka dhunė nė fe”.
Kėta ilustrime i kemi nxjerr nga disa botime qė pretendojnė tė jenė – dhe duhet tė jenė – botime serioze, ngase e kanė , formalisht, tėrė mekanizmin shkencor: redaktor profesional, redaktor gjuhėsor, korrektor, etj.
Tekste sikur kėto janė botuar e stėrbotuar, kurse deri tash nuk ka pas mundėsi tė botohen disa vepra kapitale pėr sudimet Islame , sikur qė ėshtė vepra e Hamidullahut, Muhammedi a.s. nė dy vėllime, ajo e T. Arnoldit, Pėrhapja e fesė Islame… qė janė me rėndėsi shumė tė madhe pėr islamistikėn dhe historinė e kulturės shqiptare. Kėto vepra janė tė pėrkthyera dhe tė gatshme pėr shtyp.

Problemi tjetėr ėshtė problemi i piraterisė nė botimet islame . Kjo ėshtė ēeshtje shumė serioze dhe mund tė ketė pasoja shumė mė tė rėnda se sa duken nė shikim tė parė ( p.sh. ribotimi i Fragmenteve nga jeta e Sahabeve… Tiranė, me ē‘rast janė eliminuar tė gjithė pėrkthyesit, pėrveē Q. Morinės, rasti tjetėr ėshtė me Sahihu-l-Buhari nė gjuhėn shqipe, vėllimet 1-8 tė cilat janė fotokopjuar nė Damask dhe janė kontrabanduar nė Kosovė e Maqedoni, mbase edhe gjetiu. I shesin shoqata humanitare arabe dhe ndonjė library tė cilėt thirren nė riza tė Zotit dhe marrin nėpėrkėmbė djersėn e tė tjerėve.

Problem me rėndėsi tė veēantė ėshtė shpėrndarja e literaturės islame, qoftė e periodikut apo e librit.

Kjo literatur, kryesisht ka mbet nėpėr oborret e xhamiave. Revistat arrinė shumė me vonesė, edhe brenda Kosovės, nė vendet ku duhet, kurse jashtė Kosovės nuk arrin, ndoshta , fare nė Maqedoni, nė Shqipėri, nė Mal tė Zi e lerė mė tė kalojė rrugė mė tė gjatė, ku jetojnė shqiptarė tė pėrkatėsisė Islame nėpėr botė.

Unė e pėrshėndes dhe e pėrgėzoj nga zemra organizimin e kėtij takimi shumė tė nevojshėm pėr njė ēeshtje , e cila tė gjithė dashamirėt e fjalės sė shkruar Islame nė gjuhėn shqipe i preokupon qysh nga vitet e ’90 e kėmdej. Qė nga ajo kohė kur kjo veprimtari pėrjetoi rilindje pas gjysmė shekulli.

Kjo rilindje, tani mė ėshtė shtrirė gjithandej ku i thuhet bukės buk e ujit ujė, me pėrjashtim tė shqiptarėve nė Ēamėri. Ky ėshtė fakt inkurajues dhe me peshė shumė tė madhe. Derisa nė vitet e njėzeta tė shekullit 20. pėr periodikė e botime islame nė gjuhėn shqipe mund tė flitej vetėm pėr Tiranė, sot kjo ėshtė krejtėsisht ndryshe. Sot pėr kėtė problem duhet tė flitet pėr hapsirėn gjithshqiptare, me pėrqėndrim tė veēant nė Tiranė, Prishtinė, Shkup, Podgoricė – dhe jo veėm kėtu – (duhet shikuar edhe mė gjerė: Shkodėr, Tetovė, Prizren, Gjilan, Gjakovė e gjetiu) pėr shkak se pas vitit 1990 botimet islame lulėzuan nė tėra kėto qendra. Ky ėshtė njė moment qė trokiste nė ndėrgjegjen e institucioneve dhe inteligjencės islame pėr ta zgjuar dhe tė vehet nė ballė tė kėsaj veprimtarie dhe tė kontribuojė pėr kultuivimin e vlerave tė mirėfillta islame me gjuhė, stil e pėrmbajtje tė kulluar qė rrjedh nga burimet Islame, duke mbajt parasyshė gjithmonė kohėn, pozitėn, rrethanat nė tė cilat gjjendet populli shqiptarė ne njė anė, e mė anėn tjetėr pa e harruar rrugėn dhe peripecitė nėpėr tė cilat ka kaluar gjatė pesėdhjetėvjetėve tė shkuara.

Nga ky kėnvėshtrim unė pres nga tėrė subjektet pėrgjegjės, pa e harruar garancėn e All-llahut xh.sh. qė na jep nė Kur’ani kerim se nuk do tė na ngarkojė pėrtej mundėsive tona, qė tė jemi vetėkritikė dhe t’ i qasemi kėsaj ēeshtje me njė analizė konkrete e konstruktive, duke pasė parasyshė fjalėn e shkruar nė tėrėsi, qoftė nė periodik apo nė libėra, tė themi kushtimisht, nė shtypin islam, pėr tė parė se:

Ē k a k e m i b ė r ė?

Kėtu kryesisht duhet koncentruar nė periudhėn pas vitit 1990, pėr shkak se deri atėherė fajin mund t’ia lėmė sistemit shtetėrorė totalitarist, ndėrkaq pas kėsaj kohe fajin kryesor duhet ta marrim mbi vete, nėse jemi tė sinqert.
Deri nė vitin 1990 kemi themeluar disa organe tė shtypit periodic: Takvim, Edukata Islame, Dituria Islame, Hėna e Re, Nur, dhe pėr shkaqe objective kėto dilnin me shumė vones dhe tė varfėra, pėr kah pėrmbajtja, ngase kishte mungesė edhe nė kuadrat profesionale. Janė bėrė edhe botime tė veēanta nga fusha Islame, vetėm ato elementare dhe kanė qenė shumė tė rralla por kanė qenė konstruktive, me porosi tė qarta mbėshtėtur nė burime tė mirėfillta islame.

Pas vitit 1990, do tė thotė pas lėkundjeve tė thmeleve totalitarizmit nė pėrgjithėsi nė Ballkan, madje shembjes sė tėrėsishme nė Shqipėri, kėtyre organeve periodike u shtohen edhe disa tė tjera, si Bashkimi Paqėsor, Ittifak, Drita e Jetės, Zgjimi Islam – nė Kosovė; Drita Islame, Shkėlqimi Islam, Perspektiva, nė Shipėri; Elif, nė podgoricė, Vepra nė Maqedoni etj. Kėto jepnin shpresė se po ringjallet jeta fetare dhe se me demokratizimin e jetės politike do tė pėrmirėsaohet edhe jeta Islame. Pėr fat tė keq, nuk eci ashtu!

Ē k a ė s h t ė d a s h u r t ė b ė j m ė ?

Ne ėshtė dashur qė nė atė periudhė tė mobilizojmė tėra forcat intelektuale konstruktive – fillimisht kishte mjaft forca tė tilla qė shprehnin gatishmėr pėr angazhim, tė etshėm ngase deri tash nuk kishin qenė tė lirė tė veprojnė nė kėtė fushė – dhe kėto organe kulturore-informative, madje edhe botimet e veēanta t’i shpeshtojmė dhe t’i mbajmė nė binarėt tradicionalė tė ndėrtuar gjatė periudhės sė kaluar, me ndonjė riparim tė vogėl, mbėshtetur nė tė arriturat e reja teknologjike e shkencore.

Ishte koha kur kjo veprimtari mund tė udhėhiqej institucionalisht, por sigurisht kėrkonte vėnien nė lėvizje tė tėrė potencialit ekzistues pėr kėtė qėlim. Kjo nuk u bė dhe nxorri krye stihija. Mori hov veprimtaria botuese si islame ashtu edhe krishtere, dhe ēka ndohi? Derisa botimet islame nuk arrinin as tek popullata islame sa duhej, ajo krishtere – madje edhe e fraksioneve tė ndryshme – mbuloi jo vetėm popullatėn e krishterė por edhe atė islame. Nėpėr shtėpia, nėpėr rrugė, madje edhe nėpėr shkolla opinionit islam i afrohen botime tė ndryshme prapagandistike tė rrymave tė krishtera.

Periodiku islam nė gjuhėn shqipe, nė vend se tė dalė mė me rregull dhe tė pasurohet me pėrmbajtje tė re, krahas kohės, disa u pezulluan pėr njė kohė, disa e ulėn tirazhin, bėnė kondenzimin dhe e humbėn hapin me kohėn edhe pėr vete, e lėre mė tė pėrcjellin botimet e veēanta mga kajo fushė.

Ē k a b ė j m ė?

Edhe pas viti 1999, kur pėrfundimisht nė tėrė hapėsirėn shqiptare u shemb sistemi totalitar, edhe Kosova lirohet nga dhuna brutale serbosllave, veprimtaria botuese islame institucionalisht vazhdon me hapa tė njejt, kurse ajo nga OJQ intensifikon veprimtarinė e vet dhe vazhdon sipas frymės prej nga vjen duke mos e pėrfillur traditėn islame pesė shekullore tek shqiptarėt. Bėhen kėrkesa dhe lutje pėr tė siguruar media informative elektronike dhe tė shkruara, por asnjė nuk ėshtė realizuar. Vetėkėnaqėsia me numrimin e kėrkesave tė dėshtuara hakmerret nė planin e ngritjes sė vetėdijes islame. Opinionit islam shqiptarė i pėrcillen urimet pėr festat fetare, madje edhe ato jo nga tė gjitha mediat, mbahet ndonjė tribunė – Brenda ndonjė sale ku mund tė zėnė vend disa dhjetra a qindra veta, mblidhen disa dhjetra a qindra fėmijė, nė kohėn e pushimit veror pėr t’ua mėsuar njohurite elementare tė fesė islame, kurse qindėra mijėra tė tjerė nuk kanė qasje fare nė ketė formė tė edukimit,

E pastaj ne ēuditemi pėrse nuk lexohet as periodiku e as literature islame nė gjuhėn shqipe! Nuk ėshtė bėrė ndonjė anketim i lexuesve lidhur me kėtė, qė tė shihet ku dhe lexohet kjo literaturė, prandaj vlerėsimet tona mund tė jenė tė pasakta. Duhet bėrė njė analizė si ėshtė dhe pse ėshtė kėshtu?

Pėr ceremonitė solemne islame as bėhen parapėrgatitje e as pėrcjellje nė mediat informative nė gjuhėn shqipe, pėr shembull me ndonjė tryezė tė rrumbullakėt nė radio a nė TV, ndonjė intervistė apo musafir rasti nė ato media apo me ndonjė faqe speciale nė tė pėrditshme a tė pėrjavshme, dhe forma tjera. Koha nuk ndalet, ajo tė prźt si sopata dhe tė len prapa. Shtypi vėrsulet me ofendimet mė tė rėnda ndaj traditės islame, sidomos kundėr femrės muslimane, kurse organet islame, sikur nuk ka ndodhė asgjė. I pėrmend kalimthi, nėse i kujtohet, por nuk reagon si e kėrkon nevoja. Shoqatat e ndryshme botojnė dhe i ribotojnė me nga disa herė tė njejtėt tituj, madje botime qė fusin huti tek lexuesit nga aspekti i veprimeve praktike islame, e periodiku hesht. Heshtja ėshtė pėrgjegje, por ēfare!? Me atė heshtje legjitimohen si tė vėrteta tėra ato shpifje qė bėhen kundėr vlerave islame. Ashtu i pranojmė edhe ato devijime qė shprehen sot, sikur ndonjė korigjim tė normave fetare nė periudhėn e kaluar. E tėrė kjo bėhet nėn parollėn: nuk ėshtė koha pėr tė hap probleme, duke harruar se pėr tė vėrtetėn gjithmon ėshtė koha, vetėm mos shto gjėra qė nuk janė.

Ē k a d u h e t t ė b ė j m ė?

Vetėkritikė konstruktive. Pėrcaktim me sinqeritet dhe pa iluzione, pėr tė vepruar sipas burimeve islame: Kur’ani kerimit dhe Hadithit tė Pejgamberit Muhammed a.s. Ballafaqim i guximshėm me intrigantėt dhe antislamistėt, nė radhė tė parė pa teprime, publikisht ne mediat informative tė shkruara dhe elektronike. Tė veprohet sipa ajetit tė Kur’anit: All-llahu nuk e ndėrron gjendjen e njė populli derisa ai nuk bėn transformime nė vete, dhe tė hadithit tė Muhammedit a.s. se lufta mė e rėndė ėshtė tė luftosh me unin tėnd, pra me vetveten jo ndėrmjet veti.

Vetėm nėse veprojmė kėshtu mund tė llogaritet ardhmėri e suksesshme. Nė tė kundėrtėn ardhmėria do tė jetė mė e errėt. Nėse nuk veprojmė kėshtu, edhe pas kėtij takimi do tė vazhdojė njėlloj si deri tash, e qė unė mendoj se nuk duhet tė vazhdojė kėshtu.

Ne jemi pėrgjegjės – secili nga pozita dhe mundėsia e vet – pėr zhvillimet e kahet qė po ndjek literatura islame shqiptare, sidomos botimet e veēanta, tė cilat nė krahasim me periodikun janė shumė mė tė pėrhapura dhe mė problematike.

Nėse mė lejohet, do tė paraqes kėtu disa nga venerimet e mia pėr kėtė ēeshtje.

Unė pėrpiqem dhe dėshiroj tė di mė shumė, por pėr fat, tash pėr tash di vetėm kaq, e kjo ėshtė krejt pak.

Sa i pėrket periodikut islam kam njohuri tė pjesėrishme, f.v. pėr botimin e revistave: Edukata Islame, Dituria Islame, Nuru-l-Kur’an , Bashkimi Paqėsorė( Prishtinė); Hėna e Re, Vepra, Ikr’a (Shkup); Elif (Podgoricė); Frymėzimi (Gjakovė); Drita e Jetės (Gjilan). Kam pak njohuri edhe pėr gazeyėn Drita Islame, Shkėlqimi Islam (Tiranė). Me sa e di unė tėra kėto edhe mėtej kanė mbetur tė mbyllura nė vete dhe nuk komunikojnė me masėn shqiptare nė kuptimin e plotė tė fjalės konformė mundėsive teknike e teknologjike tė kohės tonė.

Komunikojnė vetėm me njė masė tė kufizuar lexuesish nė Prishtinė, Shkup, Tiranė dhe Podgoricė. Madje vetėm me ata lexues tė cilėt frekuentojnė xhamiat dhe si shtresė e xhematit m, nga pėrbėrja e moshės dhe gjendjes familjare edhe pa kėto revista, kanė nė njėfarė dore njohuri themelore islame.

Derisa Drita Islame, Hėna e Re, Elifi, Vepra nuk gjendet nė Prishtinė ;nė Tiranė nuk gjendet Dituria Islame, Edukata Islame, Hėna e re,Vepra; nė Shkup nuk gjendet asnjėra prej organeve tė pėrmendura, po ashtu edhe nė Podgoricė, dhe kjo, jo vetėm tek lexuesit qė frekventojnė xhamitė, por tek lexuesit e bibliotekave tė qytetit, Bibliotekave Kombėtare dhe universitare, tek masa e studentėve dhe studjuesve tė fushave tė ndryshme, nuk mund tė thuhet se shtypi islam nė gjuhėn shqipe e ka kryer funksionin e vet dhe se ėshtė nė gjendje tė luaj rolin qė i takon.

Botimet e librave disi arrinė, kurse te periodiku nuk e kemi kėtė gjendje. Kalon edhe mė shumė se njė javė e revista nuk arrin as nė Kosovė nė tėra qytetet e tė mos flasim pėr rajonin gjithshqiptarė

Pėr ta kryer kėtė funksion – nė kushtet e sotme nuk kemi kėnd tė fajsojmė pėrveēse veten.

Me njė angazhim mė tė mirė, jo vetėm nė baza vullnetare por me organizim tė sistemuar e tė sankcionuar financiarisht dhe moralisht, e tėrė kjo ka mundėsi tė arrihet mė shpejt. Pėr financa, tė parėt tanė kanė lėnė pasurinė e tėrė: lokale, tokė, fabrika ( vakėf) qė sot duhet tė vehen nė shėrbim tė qėllimit pėr tė cilin janė lėnė, kurse nė ne mbetet obligimi moral, sa jemi nė nivel tė shkallės morale pėr t’ i shfrytėzuar racionalisht dhe me sinqeritet burimet qė na kanė lėnė nė trashėgim dashamirėt e fesė, tė kulturės e tė trashėgimisė islame.

Shfrytėzimi racional i atyre burimeve edhe masmediat mund t’i vejė nė shėrbim tė shtypit Islam. P. sh. njė informatė nė TV ose Radio; nė shtypin ditor… se nesėr del nė shitje kjo e kjo revistė … dhe ka kėto e kėto artikuj me interes pėr lexuesin…. ėshtė njė punė qė bėhet lehtė dhe peshon rėndė. Ose me njė tryezė tė kohėpaskohshme nė TV, a radio pėr botimet e veēanta islame, do tė kontribuonte pėr distribuimin, por edhe pėrmirėsimin e kualitetit tė atyre botimeve.

Kėtu, pikėrisht duhet parė edhe rolin e funksionin e periodikut islam. Nėse kėto organe i pėrcjellin nė mėnyrė active rregullisht botimet islame nė gjuhėn shqipe, i prezentojnė dhe u bėjnė vėrejtje e japin sugjerime pėr lėshime tė rastit, por qė nuk duhet tė ndodhin nė kėtė lloj shtypi, a botimi, si: shtetet muhamedane…, haxhi kongres gjithislam…, qenia e Zotit…, klerikėt muslimanė…, tre konfesione fetare te shqiptarėt…, citat i kur’anit… , thėnie e Muhammedit, ose thėnie kur’anore…, lutja e pasdrekės…, lutja e mėngjesit…, lutja e mbramjes…, vargjet nė gjuhėn arabe (pėr ajetet e Kur’anit-
Kur’ani… bot. Shqip, Medine, 2002? Fq. 5.), lėmosha…, festa e flijimit…,ia fali kufomėn…, etj. Atėherė me siguri pėr njė periudhė tė shkurtėr kohore kėto gabime nuk do tė pėrsėriteshin.

Hajjami thoshte:
Lėre tė djeshmen,
hudhe tė nesėrmen,
shiko tash…

por kjo shkon vetėm nė poezi. Nė historinė e kulturės tonė kjo duhet tė bėhet kėshtu:

Mėso nga e djeshmja,
mendo tė nesėrmen,
vepro tash.

Dhe pikėrisht, duhet menduar si tė veprohet tash. Kuptohet, nė tė kaluarėn – me ndonjė pėrjashtim tė rrallė – nuk ėshtė vepruar kėshtu.

Sė pari mendoj se janė krijuar rrethanat pėr njė organ tė pėrjavshėm (tė paktėn) islam-shqiptare, me radekasi kordinuese: Tiranė, Prishtinė, Shkup, Podgpricė, Preshevė, Janinė, me tė cilėn opinioni shqiptarė do tė informohet, me kohė, se ēka bėhet dhe ēka nuk bėhet nė kėto hapėsira.

Kjo duhet tė jetė njė gazetė e paanshme, e guximshme, konstruktive dhe me orientim tė vendosur qė sot tė eci nėpėr gjemba pėr tė kontribuar qė nesėr tė ecet nė mos nėpėr lule, atėherė nė njė rrugė pa gjemba. Pėr kėtė duhen angazhuar kuadrat dhe tė orientohen nė punė konkrete, tė perfeksionohen profesionalisht dhe t’ i hynė punės seriozisht.

Sėdyti, periodiku islam, sidomos gazeta e pėrjavshme, t’i pėrcjellin rregullisht botimet e literaturės islame nė gjuhėn shqipe, pavarsisht se ku botohet. Me njė harmonizim tė mirė, gazeta nė rubrikėn e kronikės, kurse periodiku nė atė tė kritikės do ta pasqyrojnė veprimtarinė botuese dhe nė kėtė mėnyrė do tė kontribuojnė qė kėtu tė kultivohen vlerat e mirėfillta islame qė mbėshteten nė traditėn islame jo tė pėrpiqen tė ndėrtojnė ardhmėrinė mbi gėrmadhat e shkaktuara pėr shkak tė bindjeve ideologjike e shkollave tė reja qė pretendojnė tė zėvendėsojnė shkollat e vjetra Islame. Me njė qasje kritike konstruktive kėtu do tė pasqyrohen vlerat dhe antivlerat. Do tė formohet njė mekanizėm i pėrcjelljes profesionale tė botimeve, qofshin pėrkthime apo vepra origjinale. Ky aparat nuk guxon tė jetė anonim, si “ … njė grup pėrkthyesish praėn Darusselam”, apo “… nje ekip i kualifikuar pranė Shtėpisė Botuese… nėn vėzhgimin e drejtpėrdrejtė…” tė ndonjė autoriteti i cili nuk ka fare lidhje me gjuhėn shqipe, dhe , si rrjdhim del “ Ai i kreu shumicėn e studimeve…, nga ku mori edhe Diplomėn” Pėrkthimi I kuptimeve tė Kur’ant…Darusselam, 2002). Dikush edhe kėtė e quan gjuhė shqipe!

Periudha prej vitit 1990 e deri sot, sa i pėrket literaturės Islame, ka nevojė tė analizohet seriozisht dhe tė evidentohen me sinqeritet lėshimet eventuale nė mėnyrė qė kjo veprimtari tė vehet nė binarė tė mirėfilltė Islam, nė mėnyrė qė tė mbyllen shtigjet e manipulimeve pėr numrin e feve, (periodiku islam nuk guxon tė bie nė grackėn se shqiptarėt kanė tri a kqtėr fe, kur dihet se ndėr shqiptarėt ka vetėm Ingjil dhe Kur’an. Tevratė, nėse ka, me promilė shumė tė ulėt, mund tė pėrmendet sa pėr tė thėnė, ngase realiteti ėshtė ky: Shqiptarėt kanė dy fe) pėr haxhin, (nė periodic e botime islame ėshtė ofendim dhe zhvleftėsim I rėndė tė thuhet se ėshtė Kongres botėrorė, qoftė edhe gjithislam! Kongreset janė kongrese qė I organizojnė njerėzit, kur u teket e kur munden, kurse haxhi organizohet sipas urdhėrit dhe normave tė Kur’anit. Pas haxhit mund tė organizosh edhe Kongres a konferencė…),pėr Muhammedin a.s. si themeluas feje etj. (Nė botimet tė cilat dėshirojnė t’i quajnė islame, nė asnjė mėnyrė nuk mund tė thuhet se Muhammedi themeloi njė fe…, se ai bėri rforma fetare…, madje as tė thuhet se ai ėshtė mėsuesi jonė. Nė gjuhėn shqipe sot, me fjalėn mėsues nėnkuptohet individi qė ka kryer ndonjė shkollė dhe ushtron profesionin si mėsues, e kjo nuk ka tė bėjė me Muhammedin a.s. Kur’ani thotė shumė qartė: Muhammdun resulull-llah… Nuk thotė as mual-lim, as kaid, as delil.) Natyrisht tėra kėto kėrkojnė angazhim tė gjithanshėm dhe konstruktiv, si institucional ashtu edhe individual, dhe njeriu duhet tė bėjė atė ēka mundet tė bėjė, I vetėdijshėm se All-llahu e di sa ka mundėsi tė bėjė ēdokush.
Ju falemnderės pėr kujdes dhe respekt! ( maj. 2003 verzioni integral pėr botim)

Prishtinė, maj 2003