"I admiroj Afganėt pa masė" njė autor Amerikan
Me 1982, tė sėmurė nga invazioni Sovietik i Afganistanit me egėrsinė shoqėruese, mora rrugėn pėr nė fushėn e betejės me mendim tė turbullt qė nė njė farė mėnyre tė jem i vlefshmėm.
Isha i ri. Isha Amerikan qė do tė thotė i privilegjuar dhe injorant. Kisha shumė pak para dhe shpjet u sėmura nga dizanteria amobeike. Ishin afganistanezėt ata qė mė ndihmuan nė vend tė sė kundėrtės.
Pėrgjatė maleve ma mbanin ēantėn, mė ushqenin dhe kujdesenin pėr mua. Ēdo herė qė kujtoj se sa u jam imponuar, ndjehem i turpėruar.
Ishte muaji i Ramazanit, kur muslimanėt heqin dorė nga ushqimi dhe pija qė nga agimi e deri nė mbrėmje. Me prejashtim tė invalidėve dhe ushtarėve tė luftės (Jihadit), por muxhhidinėt (luftėtarėt) tė cilit ishin shokėt e mij, madje edhe ata tė sėmurit, agjėronin.
Kisha kėpucė tė forta kurse ata sandalle. Kėmbėt e tyre rridhnin gjakė, por ata vazhdonin tė ecnin, dhe tė ecnin. Ata mė thonin se si luftonin vetėm pėr Allahun. Ata thonin tė qetė: "Ne do tė luftojmė deri nė pikėn e fundit tė gjakut, e kurrė nuk do tė dorėzohemi." Dhe ata nuk u dorėzuan.
Mė kujtohen tė gjithė burrat nė kampet e tyre refugjate nė Pakistan tė cilėt bisedonin se edhe sa gjatė do tė lufonin. Ata mbanin rradhė pėr ecjen nėpėr male, disa prej tyre qėndronin pėr tė mbrojtur gratė dhe fėmijėt nė kampe kurse tė tjerėt shkonin nė mėmėdheun e tyre me bandat e tyre pėrkatėse politike, shumė prej tyre luftonin me njėri tjetrin brenda Pakistanit.
Nganjėherė, nuk ktheheshin mbrapa, dhe mbi murin brenda tendės ose mbi atė prej balte tė shtėpisė e cila ndodhej mes shtėpijave tė tjera, mbi qartėsinė e zhavorrit, familja e tyre vendoste njė fotografi. Me krenari tė zjarrtė mė tregonin qė filani ka ra dėshmorė.
Kurrė nuk kam parė ashtu heroizmi tė hapur siē kam parė atje. Ata e donin vendin e tyre shumė, e donin fenė e tyre tė cilėn Rusėt donin ta zhduknin po tė mundnin, por pėr shkak se hakmmarja e gjakut ishte njė pėrcaktues kryesor i nderit nė kulturėn e tyre, ulėrimat e grave tė pėrdhunuara nga ushtarėt Rus, qarja e pleqve tė djegur te gjallė nė kasollet e tyre, bėrtitjet e fėmijėve tė prekur nga minat e vendosura si lodra, kėto zėra tė gjitha era e malit i pėrcjedhi dhe njerėzit dėgjuan; njerėzit shkonin tė hakmerren. I admiroj ata pėr kėtė pėrtej mase.
Tė huajt gjithmmonė janė grindur pėr Afganistanit dhe kėrkojnė ta kontrollojnė atė. Nuk do tė shkoj shumė prapa, por Rusėt dhe Anglezėt luajtėn lojėn e tyre pėrreth Afganistanit pėr njė shekull apo dy.
Kur shkova atje gjeta Rusėt dhe Amerikanėt. Amerikanėt, tė pėrfaqėsuar nga CIA, ishin nė anėn fituese. Kėshtu qė Rusėt si pėrfundim ikėn nga vendi qė e shkatėrruan, pa arritur ta nėnshronin.
Kur u ktheva nė Afganistan vitin e kaluar, pėr gjatė gjithė rrugės ndodheshin kėrkues minash sakat nė njė kėmbė dhe mbi shumė gurė tė varrėve valvitej flamuri jeshil i viktimave martirė, njerėzit tė lodhur ngadalė pastronin minat nga toka e thatė. Kjo ishte gati njė dekadė pasi ushtarėt e fundit kishin ikur.
Nga ana e djathtė shihej kodra e ulėt e shkrtėtirės nė tė cilėn CIA financonte heroin e luftės tė quajtur Osama bin Ladin qė kishte fituar njė luftė tė rrezikshme.
Pstaj vinte Kabuli, i brejtur gati i tėri nė shkatėrrim, me gratė e tyre nė burkas si hijet nė mjerimin e borės.
Ne kemi bėrė njė gjė shumė tė mirė kur ndhimuam Afganistanėt, dhe unė pėr tė do tė jem gjithmonė krenar. Natyrisht ne nuk e bėmė kėtė pėr ta; ne vetėm donim tė bėnim rrėmujė me harkun tonė kundėrshtar. Bashkimi Sovjetik u tėrhoq, dhe Bashkimi Sovjetik u rrėzua, dhe ne harruam Afganistanin. Epo mbase tė gjithė, pėrveē CIA-s, e harruam atė.
E mbaj mend kur u ktheva nė Shtetet e Bashkuara me 1982, mė tė dėshpėruar se kurdoherė, pėr tė bėrė diēka. Inxhizova disa transmetime nė Radio nė njė kolegj tė vogėl nė Central Valley; u tregova pėr "Paraqitjen Figurative tė Afganistanit" e cila ishte njė shfaqje e shkurtėr e pėrgatitur pėr tė mbledhur ndihma pėr refugjatėt dhe kryengritėsit, ... ata dėrguan mesazh qė shfaqja ime ėshtė anuluar.
Tentova tė gjeja revistė apo gazetė qė do tė mė lejonin tė shkruaja rreth Afganinstanit; pėr shumė vite tėntova tė publikojė "Njė paraqitjen fotografike e Afganistanit" por ata thanė: "askush nuk ėshtė i interesuar pėr Afganistanin".
Oh, por tani ne jemi shumė, shumė tė interesuar! Por duket qė mizoria e bėrė nė Nju Jork nė fillim tė kėtij muaji, mund tė jetė bėrė nga Osama bin Ladin, i cili mund tė jetė nė Afganistan; apo disa terroristė tė cilėt jetojnė nė Afganistan mund tė kenė lidhje me kėtė.
Nuk di se sa mijėra afganistanez vdiqėn nga invazioni sovjetik. Ndėrmjet kohės sė sovjetėve dhe talibanėve u zhdukėn 20.000 dhe 40.000 tė tjerė nė luftėn mes Talibanit dhe kundėrshtarėve tė tyre.
Jo qė ne me tė vėrtetė kujdesemi. Por pėr 6.000 tė cilėt vdiqėn nė "World Trade Center" ne shqetėsohemi shumė, nė fakt, jemi me armė nė dorė. Dhe duhet tė jemi. I urrej vrasėsit e tyre aq shumė sa i urrej edhe vrasėsit sovjetik tė Afganėve. Shpresoj qė do i gjejmė kėta terroristė dhe do i vrasim por mbas njė gjykimi korrekt.
Gjithė ēfarė unė dua tju kėrkoj juve ėshtė tė mos i urrejmė Afganistanėt, tė cilėt gjithmonė mė thirrėn "vėlla" dhe u kujdesėn pėr mua, tė cilėt do tė mė ndihmonin mua apo ēdo mysafirin qė do tė ndodhej nė mesin e tyre, e qė kjo vlen edhe pėr Osama bin Ladin, tė cilėt ata besojnė qė ėshtė i pafajshėm sepse Shtete e Bashkuar me budallėkun arrogant deri tani ka refuzuar tė ju pėrgjigjen thirrjeve pėr fakte.
Vitin qė shkoi, mbas bombardimeve tė ambasadės, shokėt e mij Afgan gjithmonė thonin: "Vetėm vėrtetoni qė ai ėshtė i fajshėm dhe ne do tja presim qafėn me duart tona! Pse shteti juaj nuk sqarohet?".
Provoni tė mos i urreni kėta njerėz, qė shumė nga ata ende ju janė mirėnjohės qė ju nuk do ta besonit pėrveē nėse i takoni vetė, sepse CIA njėherė i ndihmoi ata tė lironin vendin e tyre pa shprehur ju ndonjė interes tė madh nė ēėshtjen.
Dhe ata janė njėjtė tė mirėnjohur ndaj tė gjithė vėllezėrve tė tyre tė cilėt shkuan nga Arabia Saudite (sikurse edhe Osama), Ēeēenia, Bosnia, Pakistani dhe tė tjerė nga e gjithė bota, tė luftonin dhe nė disa raste tė vdesin me tė drejtė absolute apo Jihad kundėr Rusisė.
Tani disa nga ata luftėtarėt e lirisė janė bėrė terrorista dhe disa tė tjerė janė ende nė Afganistan. Urreni ata nė qoftė se doni, por mos urreni Afganistanin. Mos urreni Talibanin, atė qeveri fanatike dhe dogmatikėt gjysmėanalfabet; shumė njerėz tė ditur kanė vdekur apo humbur qė kur sovjetėt erdhėn mė 1979. Tė mėsuar nė medrese, shkolla fetare, kėta njerėz bėjnė mė tė mirėn qė mund tė bėjėn, duke vepruar me tė vetmin ligj, Kuranin. Pėr shkak tė tyre Afganistani u bė mė i sigurt dhe mė i qetė sesa ishte pėr shumė vite.
Policia e tyre pėr gratė urbane tė shkolluara ėshtė brutale. Kėshtu ėshtė edhe trajtimi I Shiave, Taxhikėve, dhe pakicave tė tjera. Por nė favorin e tyre duhet tė thuhet qė gratė fshatare, tė cilat pėrbėjnė shumicėn e popullsisė femėrore, nuk kanė qenė kurrė tė edukuara dhe tani ato janė shumė, shumė mė tė siguruara nga pėrdhunimi dhe grabitja. Besoni apo jo, shumė nga ato e admirojnė Talibanin.
Asnjė qeveri Afgane nė brendėsi nuk ėshtė mė e mirė se Talibani. Me fjalėt e shumė njerėzve "Liderėt janė tė gjithė kriminelė lufte", dhe kjo vlen pėr kundėrshtarin kryesor tė tyre "Aleancėn Veriore", e cila kontrollon 10% tė territorit Afganistan, dhe tė cilėt kanė lider tė vrarė, Ahmadshah Massudi, "Luani I Panjshirit" I cili ishte luftėtar i zoti kundėr sovjetėve, dhe vrasės i afganėve nė luftėn civile.
Ėshtė aleanca Veriore qė ne tani lavdėrojmė si shok dhe egzemplarin tonė. Epo pse jo? Askush nuk ėshtė i interesuar pėr Afganistanin.
Kush i vrau ata njerėz nė Nju Jork? Nuk e di. Shpresoj qė qeveria jonė e dinė. Por betohem nė ju qė nuk ishin Afganistanezėt, tė cilėt kanė vuajtur njė mijė herė mė shumė se ne dhe tė cilėt akoma dėshirojnė, krahas sė gjithash, tė na thėrrasin "vėlla". Kjo pa dyshim, do tė ndryshojė kur bombat do fillojnė tė bien.
E pėrktheu nga anglishtja Ilda Sadriu (www.IslamOnline.net)